Jakie badania przesiewowe w kierunku raka są dostępne w Czarnogórze? Czarnogóra prowadzi trzy zorganizowane programy wczesnego wykrywania raka: badania jelita grubego dla kobiet i mężczyzn w wieku od 50 do 74 lat, szyjki macicy dla kobiet w wieku od 30 do 54 lat oraz piersi dla kobiet w wieku od 50 do 69 lat. Badania, dalsza diagnostyka i leczenie w ramach programów są dla uczestników bezpłatne.
Programy koordynuje Instytut Zdrowia Publicznego, a realizują je domy zdrowia i Centrum Kliniczne. Zaproszenie przychodzi telefonicznie od zespołu wybranego lekarza albo wybranego ginekologa. Nie do wszystkich jednak ktoś dzwoni: w 2025 roku na badanie szyjki macicy zaproszono tylko 9 111 z 94 691 uprawnionych kobiet, dlatego kobieta w wieku od 30 do 54 lat może zgłosić się samodzielnie do pielęgniarki w swoim domu zdrowia. Ten poradnik wyjaśnia, jakie są trzy programy, jak przebiega każdy z nich, co oznacza wynik dodatni i co zrobić, gdy nie przychodzi zaproszenie.
Jakie są programy badań przesiewowych?
| Program | Kto | Badanie | Jak często | Gdzie |
| jelito grube | kobiety i mężczyźni w wieku od 50 do 74 lat | test na krew utajoną w kale (iFOBT) | co dwa lata | wybrany lekarz w domu zdrowia; kolonoskopia w Centrum Klinicznym i Szpitalu Ogólnym w Bijelo Polje |
| szyjka macicy | kobiety w wieku od 30 do 54 lat | test HPV z wymazu z szyjki macicy | co pięć lat po wyniku ujemnym | wybrany ginekolog w domu zdrowia; analiza w Instytucie Zdrowia Publicznego |
| pierś | kobiety w wieku od 50 do 69 lat | mammografia cyfrowa | co dwa lata | Ośrodek Mammografii Przesiewowej Centrum Klinicznego; na razie Podgorica, Danilovgrad, Cetynia i Kolašin |
- Badania przesiewowe są przeznaczone dla osób bez objawów. Przy dolegliwościach nie należy czekać na zaproszenie, tylko zgłosić się do wybranego lekarza.
Jak przebiega badanie w kierunku raka jelita grubego?
- Dzwoni zespół wybranego lekarza dla dorosłych, a w gabinecie wypełnia się ankietę o stanie zdrowia i czynnikach ryzyka.
- Pacjent otrzymuje bezpłatny zestaw do pobrania próbki kału z instrukcją. Test wykonuje się w domu, bez specjalnej diety, i potrzebna jest tylko jedna próbka.
- Próbkę oddaje się wybranemu lekarzowi najlepiej tego samego dnia, najpóźniej w ciągu 24 godzin, a do tego czasu przechowuje w chłodnym miejscu.
- Wynik przychodzi najpóźniej w ciągu dwóch tygodni. Po wyniku ujemnym kolejne zaproszenie przychodzi za dwa lata.
- Test dodatni nie oznacza raka: krew w kale mogą powodować też polipy, stany zapalne albo hemoroidy. Wybrany lekarz wyznacza termin i wystawia skierowanie na kolonoskopię oraz instrukcję przygotowania.
- Kolonoskopia trwa średnio około 30 minut, wykonuje się ją w sedacji, a polipy można usunąć w trakcie tego samego badania.
- Do programu nie włącza się osób, które w ostatnich pięciu latach miały kolonoskopię, leczą się z powodu raka jelita grubego, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego albo choroby Leśniowskiego-Crohna lub są objęte specjalnym programem kontroli.
Jak przebiega badanie w kierunku raka szyjki macicy?
- Program działa w całym kraju od lutego 2018 roku i jest bezpłatny dla wszystkich kobiet ubezpieczonych w Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego.
- Dzwoni zespół wybranego ginekologa i wyznacza osobny termin, niezależny od zwykłych wizyt ginekologicznych.
- Badanie umawia się w dowolnym momencie między miesiączkami, co najmniej trzy dni po zakończeniu krwawienia, a przez dwa dni przed nim unika się współżycia i zabiegów dopochwowych.
- Ginekolog pobiera wymaz, co jest szybkie i bezbolesne, a próbkę analizuje Instytut Zdrowia Publicznego.
- Po ujemnym teście HPV kolejny test wykonuje się za pięć lat. Po wyniku dodatnim z tej samej próbki wykonuje się w Centrum Klinicznym cytologię na podłożu płynnym (LBC), a jeśli i ona jest dodatnia, ginekolog zaprasza na kolposkopię i w razie potrzeby biopsję.
- Kobiety w ciąży nie uczestniczą w programie, ale mogą dołączyć po porodzie. Badaniom powinny poddawać się także kobiety zaszczepione przeciw HPV.
Jak przebiega badanie w kierunku raka piersi?
- Program istnieje od grudnia 2015 roku i na razie obejmuje Podgoricę, Danilovgrad, Cetynię i Kolašin, a celem jest rozszerzenie go na cały kraj.
- Kobiety w wieku od 50 do 69 lat zaprasza zespół wybranego lekarza dla dorosłych.
- Mammografię wykonuje się cyfrowym mammografem w Ośrodku Mammografii Przesiewowej Centrum Klinicznego, a trwa ona od 10 do 15 minut.
- Każde zdjęcie niezależnie ocenia dwóch radiologów, a wynik trafia elektronicznie do wybranego lekarza.
- Wyniki BIRADS 4a, 4b albo 5 oznaczają skierowanie na dalsze badania, takie jak USG, tomosynteza albo biopsja. Po wyniku ujemnym kolejne zaproszenie przychodzi za dwa lata.
Co zrobić, gdy nie przychodzi zaproszenie?
- Według danych Instytutu Zdrowia Publicznego w 2025 roku na badanie szyjki macicy zaproszono 9 111 z 94 691 uprawnionych kobiet, przebadano 7 034, a HPV wykryto w 872 próbkach.
- Kobieta w wieku od 30 do 54 lat, która nie dostała zaproszenia na badanie szyjki macicy, może zwrócić się do pielęgniarki w domu zdrowia albo do zespołu wybranego ginekologa.
- W przypadku badań jelita grubego i piersi warto zapytać zespół wybranego lekarza, czy jest się na liście zaproszonych.
- Warto sprawdzić, czy dom zdrowia ma prawidłowy numer telefonu, bo zaproszenie przychodzi telefonicznie.
Wybór lekarza, który zaprasza na badania przesiewowe, wyjaśniamy w poradniku o wybranym lekarzu i eZdravlje, a szczepionkę przeciw HPV dla dzieci w poradniku o szczepieniach dzieci. To, kto jest ubezpieczony w Funduszu, omawiamy w poradniku o ubezpieczeniu zdrowotnym dla cudzoziemców, a kierowanie na leczenie poza krajem w poradniku o leczeniu za granicą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy badania przesiewowe w kierunku raka są w Czarnogórze bezpłatne? Tak, Instytut Zdrowia Publicznego podaje, że badania, dalsza diagnostyka i leczenie w ramach programów są dla uczestników bezpłatne.
Kto jest zapraszany na badanie w kierunku raka jelita grubego? Kobiety i mężczyźni w wieku od 50 do 74 lat bez objawów, co dwa lata.
Jak często wykonuje się test HPV? Po wyniku ujemnym test HPV powtarza się za pięć lat.
Czy można zrobić badanie szyjki macicy bez zaproszenia? Tak, kobieta w wieku od 30 do 54 lat może samodzielnie zwrócić się do pielęgniarki w swoim domu zdrowia.
Gdzie wykonuje się mammografię przesiewową? W Ośrodku Mammografii Przesiewowej Centrum Klinicznego, a program obejmuje na razie Podgoricę, Danilovgrad, Cetynię i Kolašin.
Czy wynik dodatni oznacza raka? Nie, wynik dodatni oznacza, że potrzebne są dalsze badania, takie jak kolonoskopia, test LBC albo kolposkopia.
Źródła
Programy, grupy docelowe, badania, cykle i placówki opisuje strona oddziału badań przesiewowych Instytutu Zdrowia Publicznego, przygotowanie, ponowny test HPV i zgłaszanie się bez zaproszenia pytania i odpowiedzi Instytutu o badaniu szyjki macicy ze stycznia 2026 roku, a test na krew utajoną w kale, termin oddania próbki i wyłączenia broszura o badaniu w kierunku raka jelita grubego. Dane Instytutu za 2025 rok podał dziennik Dan 3 lipca 2026 roku. Informacje sprawdzono 28 września 2026 roku. Fijaka jest platformą ogłoszeniową; ten tekst nie stanowi porady medycznej.