Skrining raka u Crnoj Gori 2026: debelo crijevo, grlić materice i dojka, ko dobija poziv, kako se radi test i šta ako poziv ne stigne

Crna Gora ima tri organizovana programa ranog otkrivanja raka: debelog crijeva za muškarce i žene od 50 do 74 godine, grlića materice za žene od 30 do 54 godine i dojke za žene od 50 do 69 godina. Programe koordinira Institut za javno zdravlje, a sprovode ih domovi zdravlja i Klinički centar. Skrining testovi, dodatna ispitivanja i liječenje u okviru programa su besplatni za učesnike. Poziv stiže telefonom od tima izabranog doktora ili izabranog ginekologa. Poziv ipak ne stigne svima: u 2025. godini za skrining raka grlića materice pozvano je samo 9.111 od 94.691 žene koje su ispunjavale uslove, pa žena od 30 do 54 godine može sama da se javi medicinskoj sestri u domu zdravlja.

U ovom vodiču objašnjavamo koja tri programa postoje, kako izgleda svaki od njih, šta znači pozitivan nalaz i šta da uradite ako poziv ne stigne.

Koji skrining programi postoje?

• Skrining je namijenjen ljudima bez simptoma. Ako imate tegobe, ne čekajte poziv, već se javite izabranom doktoru.

Kako izgleda skrining raka debelog crijeva?

• Tim izabranog doktora za odrasle poziva vas telefonom, a u ambulanti popunjavate upitnik o zdravstvenom stanju i faktorima rizika.
• Dobijate besplatan pribor za uzorak stolice sa uputstvom. Test radite kod kuće, bez posebne ishrane, i potreban je samo jedan uzorak.
• Uzorak predajete izabranom doktoru najbolje istog dana, a najkasnije u roku od 24 časa, i do tada ga čuvate na hladnom mjestu.
• Rezultat dobijate najkasnije za dvije nedjelje. Uz negativan nalaz novi poziv stiže za dvije godine.
• Pozitivan test ne znači da imate rak: krv u stolici mogu izazvati i polipi, upala ili hemoroidi. Izabrani doktor vam daje termin i uput za kolonoskopiju i uputstvo za pripremu.
• Kolonoskopija traje u prosjeku 30 minuta, radi se u analgosedaciji, a polipi se mogu ukloniti tokom istog pregleda.
• U skrining ne ulazite ako ste kolonoskopiju imali u posljednjih pet godina, ako se liječite od raka debelog crijeva, ulceroznog kolitisa ili Kronove bolesti ili ako ste u posebnom programu praćenja.

Kako izgleda skrining raka grlića materice?

• Program se na nacionalnom nivou sprovodi od februara 2018. i besplatan je za sve osiguranice Fonda za zdravstveno osiguranje.
• Tim izabranog ginekologa vas poziva telefonom i zakazuje poseban termin, odvojen od redovnih ginekoloških pregleda.
• Pregled zakazujete bilo kada između dvije menstruacije, najmanje tri dana od kraja krvarenja, a dva dana prije pregleda izbjegavate seksualni odnos i vaginalnu terapiju.
• Ginekolog uzima bris, što je brzo i bezbolno, a uzorak se analizira u Institutu za javno zdravlje.
• Uz negativan HPV test sljedeći test radite za pet godina. Uz pozitivan nalaz iz istog uzorka se radi PAPA test na tečnoj podlozi (LBC) u Kliničkom centru, a ako je i on pozitivan, ginekolog vas poziva na kolposkopiju i po potrebi biopsiju.
• Trudnice ne učestvuju u programu, ali se mogu uključiti poslije porođaja. Žene vakcinisane protiv HPV takođe treba da urade skrining.

Kako izgleda skrining raka dojke?

• Program postoji od decembra 2015. i za sada obuhvata Podgoricu, Danilovgrad, Cetinje i Kolašin, uz namjeru proširenja na cijelu državu.
• Žene od 50 do 69 godina poziva telefonom tim izabranog doktora za odrasle.
• Mamografija se radi na digitalnom mamografu u Centru za skrining mamografiju Kliničkog centra i traje 10 do 15 minuta.
• Svaki snimak nezavisno očitavaju dva radiologa, a rezultat elektronski stiže izabranom doktoru.
• Nalazi BIRADS 4a, 4b ili 5 znače upućivanje na dodatna ispitivanja, kao što su ultrazvuk, tomosinteza ili biopsija. Uz negativan nalaz novi poziv stiže za dvije godine.

Šta ako poziv ne stigne?

• Prema podacima Instituta za javno zdravlje, u 2025. godini za skrining raka grlića materice pozvano je 9.111 od 94.691 žene koje su ispunjavale uslove, testirano je 7.034, a HPV je utvrđen u 872 uzorka.
• Ako imate od 30 do 54 godine, a poziv za skrining grlića materice nije stigao, javite se medicinskoj sestri u domu zdravlja ili timu izabranog ginekologa.
• Za skrining debelog crijeva i dojke pitajte tim izabranog doktora da li ste na spisku za poziv.
• Provjerite da li dom zdravlja ima vaš tačan broj telefona, jer poziv stiže telefonom.

Izabranog doktora koji vas poziva na skrining birate kako opisuje naš tekst o izabranom doktoru i eZdravlju, a HPV vakcinu za djecu opisuje tekst o vakcinaciji djece. Ko je osiguran kod Fonda objašnjava tekst o zdravstvenom osiguranju za strance, a upućivanje na liječenje van države tekst o liječenju u inostranstvu.

Česta pitanja

Da li je skrining raka besplatan? Da, Institut za javno zdravlje navodi da su skrining testovi, dodatna ispitivanja i liječenje u okviru programa besplatni za učesnike.

Ko se poziva na skrining raka debelog crijeva? Muškarci i žene od 50 do 74 godine bez simptoma, svake dvije godine.

Koliko često se radi HPV test? Uz negativan nalaz HPV test se ponavlja za pet godina.

Mogu li na skrining grlića materice bez poziva? Da, žena od 30 do 54 godine može sama da se javi medicinskoj sestri u domu zdravlja.

Gdje se radi skrining mamografija? U Centru za skrining mamografiju Kliničkog centra, a program za sada obuhvata Podgoricu, Danilovgrad, Cetinje i Kolašin.

Da li pozitivan test znači rak? Ne, pozitivan test znači da su potrebni dodatni pregledi, kao što su kolonoskopija, LBC test ili kolposkopija.

Izvori

Programe, ciljne grupe, testove, cikluse i ustanove opisuje stranica Odjeljenja za skrininge Instituta za javno zdravlje, pripremu i ponavljanje HPV testa i prijavu bez poziva pitanja i odgovori o skriningu raka grlića materice Instituta iz januara 2026, a test stolice, rok za predaju uzorka i isključenja brošura o skriningu raka debelog crijeva. Podatke Instituta za 2025. godinu prenio je dnevni list Dan 3. jula 2026. Podaci su provjereni 28. septembra 2026. Fijaka je oglasni prostor; ovaj tekst nije medicinski savjet.