Koruyucu aile (hraniteljstvo), anne baba bakımından yoksun ya da kendi ailesinde gelişimi tehlikede olan çocuk için geçici bir koruma biçimidir: çocuk, anne babasına dönene, evlat edinilene ya da bağımsız hale gelene kadar başka bir ailenin yanında yaşar. Koruyucu aile, uygun bulunmuş, eğitimi tamamlamış ve lisans almış reşit ve fiil ehliyeti olan bir kişi olabilir. Koruyucu aile, kamu sosyal koruma kurumundaki bakım maliyeti kadar yerleştirme masrafı ödeneği ve bir çocuk için bu tutarın %30'u kadar emek ödeneği alır; ek desteğe ihtiyaç duyan çocuk için bu oran %50'dir. Nisan 2026 değişiklikleri koruyucu aile ve aile yanına yerleştirme merkezi kuruyor; merkez çalışmaya başlayana kadar lisansı sosyal hizmet merkezi iki yıllığına veriyor.
Bu rehber koruyucu aileliğin ne olduğunu, türlerini, kimlerin koruyucu aile olabileceğini, sürecin nasıl işlediğini, ödenekleri, koruyucu ailenin hak ve yükümlülüklerini ve yerleştirmenin ne zaman sona erdiğini anlatıyor.
Koruyucu aile nedir, evlat edinmeden farkı ne?
- Koruyucu aile geçicidir: çocuk anne babasına dönene, evlat edinilene ya da bağımsız hale gelene kadar bakım, koruma ve eğitim için yerleştirilir.
- Evlat edinme kan hısımlığına eşit kalıcı bir bağ doğurur; koruyucu ailede ise anne baba, velayetten yoksun bırakılmadıkça ya da çocukla ilgilenmedikçe çocuğu temsil etme, malvarlığını yönetme, nafakasını karşılama ve kişisel ilişki kurma hak ve yükümlülüğünü korur.
- Yerleştirmeye, çocuğun üstün yararına uygunsa vesayet makamı karar verir ve koruyucu aileyle sözleşme yapar.
Koruyucu aile türleri nelerdir?
| Tür | Kime | Süre |
| Standart koruyucu aile | anne baba bakımından yoksun çocuk ve gençlere ve gelişimi aile koşulları nedeniyle tehlikede olanlara | anne babaya dönüşe, evlat edinmeye ya da bağımsızlığa kadar |
| Yoğun ya da ek destekli koruyucu aile | gelişim güçlüğü ya da engeli olan çocuğa ve engelli gence | çocuğun ihtiyacına göre |
| Acil koruyucu aile | ihmal, istismar, sömürü ya da aile içi şiddet mağduru olan ya da bu tehlike altındaki çocuğa ve anne babası aniden bakamaz hale gelen çocuğa | yılda en fazla 30 gün |
| Mola koruyucu ailesi | anne babası ya da vasisiyle yaşayan, gelişim güçlüğü olan çocuk ve gence | yılda en fazla 45 gün |
Kanun, çocuklar için koruyucu ailenin yanında hamile kadınlar, üç yaşından küçük çocuğu olan tek ebeveynler ve yetişkin ve yaşlılar için aile yanına yerleştirmeyi de düzenliyor.
Kimler koruyucu aile olabilir?
- Evli bir çift ya da tek bir kişi koruyucu aile olabilir; kişilik özellikleri ve uyumlu aile ilişkileri sayesinde çocuğa dengeli bir gelişim ve kendi ailesine dönüşünde destek sağlayabilecek her reşit ve fiil ehliyeti olan kişi bu şartı sağlar.
- Ailenin konut ve maddi koşulları uygun olmalıdır; ailede iki eş de yaşıyorsa yerleştirme için ikisinin de onayı gerekir.
- Çocuk; birinin velayetten yoksun bırakıldığı ya da evlilik ve aileye karşı suçtan mahkûm olduğu, eşin vasilik şartlarını sağlamadığı, bir hane üyesinin hastalığının çocuğun sağlığını tehlikeye atacağı, aile ilişkilerinin bozuk olduğu ya da çocuğa veya anne babasına karşı düşmanlık bulunan bir aileye yerleştirilemez.
- Bir aileye en fazla üç çocuk, gelişim güçlüğü olan çocuklardan ise en fazla iki çocuk yerleştirilir ve koruyucu ailede toplam dörtten fazla çocuk yaşayamaz; akrabalar ya da kardeşler yerleştirildiğinde istisnaen daha fazla olabilir.
- İkizler ve kardeşler kural olarak aynı aileye yerleştirilir.
Nasıl koruyucu aile olunur?
- Bilgi için oturduğunuz yerdeki sosyal hizmet merkezine başvurun.
- Uzmanlar uygunluğunuzu değerlendirir; kanun bu görevi 2026'dan itibaren koruyucu aile ve aile yanına yerleştirme merkezine veriyor.
- Değerlendirme sırasında ve daha sonra hizmet verirken merkezin eğitim programına katılırsınız.
- Hizmet için lisans alırsınız; yeni merkez çalışmaya başlayana kadar lisansı sosyal hizmet merkezi iki yıllığına verir, daha önce verilen lisanslar süreleri dolana kadar geçerlidir.
- Çocuk yerleştirildiğinde vesayet makamı karar verir ve sizinle yerleştirmenin başlangıcını ve süresini, yükümlülüklerinizi, ödeneğin tutarını ve ödeme biçimini, bilgilendirme şeklini ve fesih bildirim süresini içeren bir sözleşme yapar.
- Koruyucu aileye en az 50 günde bir mesleki destek verilir.
Koruyucu aile ne kadar ödenek alır?
| Ödenek | Tutar |
| Çocuğun yerleştirme masrafı | kamu sosyal ve çocuk koruma kurumundaki bakım maliyeti kadar |
| Emek ödeneği, standart, acil ve dönemsel koruyucu aile | bu maliyetin bir çocuk için %30'u, sonraki her çocuk için %15'i |
| Emek ödeneği, yoğun ya da ek destekli koruyucu aile | bu maliyetin bir çocuk için %50'si, sonraki her çocuk için %25'i |
- Acil ve dönemsel yerleştirmede masraf ödeneği çocuğun kaldığı gün sayısına göre hesaplanır.
- Acil koruyucu aile, yanında çocuk yokken de son yerleştirmeden itibaren en fazla bir ay emek ödeneği alır.
- Çocukla düz hatta ya da üçüncü dereceye kadar yan hatta akraba olmayan koruyucu aile, başka bir yoldan sigortalı değilse sosyal sigorta primlerinin ödenmesi hakkına sahiptir.
- Emek ödeneği ve yerleştirme masrafı ödeneği, sosyal ve çocuk koruma hizmetlerinin masraflarına katılım belirlenirken gelir sayılmaz.
- Koruyucu aile, çocuk yardımı ve yeni doğan yardımı hakkının sahibi olabilir.
Koruyucu ailenin hak ve yükümlülükleri neler?
- Anne baba bakımından yoksun bir çocuk yerleştirildiğinde vesayet makamı koruyucu aileyi vasi olarak atar.
- Aile, çocuğun gelişimi için önemli olan her şeyi, özellikle sağlık, eğitim ve okul durumunu vasiye bildirir.
- Vesayet makamı çocuğun gelişimini izler, eksiklikleri gösterir ve önlemler önerir.
- Sekiz yaşından küçük çocuğun koruyucu ailelerinden biri, çocuğun bakımı için ücret karşılığıyla bir yıl kesintisiz izin hakkına sahiptir.
Koruyucu aile ne zaman sona erer?
- Yerleştirme; anlaşmayla, sözleşme süresinin dolmasıyla, yazılı fesih bildirimiyle, sözleşmenin feshiyle, çocuğun reşit olmasıyla ya da evlat edinilmesiyle sona erer.
- Çocuğun bir aileye yerleştirilmesine engel olan bir durum ortaya çıkarsa vesayet makamı sözleşmeyi feshederek sona erdirir.
- Çocuk örgün eğitime devam ediyorsa yerleştirme reşit olduktan sonra en fazla beş yıl uzatılabilir.
Evlat edinmenin farkını ve sürecini evlat edinme rehberimiz, çocuk yardımını ve yeni doğan yardımını çocuk yardımı rehberimiz anlatıyor. Engelli kişisel ödeneğini ve bakım desteğini engelli ödeneği rehberi, yaşlıların bakımını huzurevi rehberi açıklıyor.
Sık sorulan sorular
Karadağ'da kimler koruyucu aile olabilir? Uygun bulunmuş, eğitimi tamamlamış ve lisans almış reşit ve fiil ehliyeti olan bir kişi ya da evli bir çift koruyucu aile olabilir.
Koruyucu aile ne kadar ödenek alır? Kurum bakımı kadar masraf ödeneği ve bir çocuk için bu tutarın %30'u, ek desteğe ihtiyaç duyan çocuk için %50'si kadar emek ödeneği alır.
Bir koruyucu ailede kaç çocuk olabilir? En fazla üç çocuk, gelişim güçlüğü olan çocuklardan en fazla iki çocuk; akrabalar ya da kardeşler dışında ailede toplam dörtten fazla çocuk olamaz.
Koruyucu aile lisansı ne kadar geçerli? Sosyal hizmet merkezinin verdiği lisans iki yıl geçerlidir.
Acil koruyucu aile ne kadar sürer? Acil koruyucu aile yılda en fazla 30 gün sürer.
Koruyucu ailenin işten izin hakkı var mı? Evet, sekiz yaşından küçük çocuğun koruyucu ailelerinden biri ücret karşılığıyla bir yıl kesintisiz izin alabilir.
Kaynaklar
Koruyucu ailenin şartları, çocuk sayısı, sözleşme, anne babanın hakları ve yerleştirmenin sona ermesi Aile Kanunu'nda (157 ile 177 arası maddeler) düzenleniyor; koruyucu aile türleri, lisans, yeni merkez ve primler Resmî Gazete 52/2026'da yayımlanan Sosyal ve Çocuk Koruma Kanunu değişikliklerinden geliyor. Masraf ve emek ödeneklerini ve mesleki desteği, yenisi çıkana kadar uygulanan Koruyucu Aile Yönetmeliği (32 ile 34 arası maddeler), koruyucu aile iznini İş Kanunu (136. madde) belirliyor. Merkezlerin rolünü sosyal hizmet merkezleri ve Karadağ Hükümeti açıklıyor. Bilgiler 27 Eylül 2026'da kontrol edildi. Fijaka bir ilan platformudur; bu yazı hukuki danışmanlık değildir.