Згрижување (hraniteljstvo) во Црна Гора 2026: кој може да биде згрижувач, видовите згрижување, обуката и лиценцата, надоместоците за работа и трошоци и што менува новиот закон

Што е згрижувањето во Црна Гора и колку добиваат згрижувачите? Згрижувањето (hraniteljstvo) е привремен облик на заштита на дете без родителска грижа или дете чиј развој е загрозен во сопственото семејство: детето живее во друго семејство додека не се врати кај родителите, не биде посвоено или не се осамостои. Згрижувач може да биде полнолетно лице со полна деловна способност што е проценето како подобно, ја завршило обуката и добило лиценца. Згрижувачите добиваат трошоци за сместувањето колку што чини сместувањето во јавна установа за социјална и детска заштита и надоместок за работа од 30 % од тој износ за едно дете, односно 50 % за дете на кое му е потребна дополнителна поддршка. Измените од април 2026 основаат центар за згрижување и семејно сместување, а додека тој не почне да работи, лиценците ги издава центарот за социјална работа на две години.

Овој водич објаснува што е згрижувањето, кои видови постојат, кој може да биде згрижувач, како се станува згрижувач, колку изнесуваат надоместоците, кои права и обврски ги има згрижувачот и кога престанува сместувањето. Овој водич е корисен ако размислувате да станете згрижувач во Црна Гора или веќе згрижувате дете таму.

Што е згрижувањето и по што се разликува од посвојувањето?

• Згрижувањето е привремено: детето се сместува заради грижа, воспитание и образование додека не се врати кај родителите, не биде посвоено или не се осамостои.
• Посвојувањето создава трајна врска еднаква на крвното сродство, а при згрижувањето родителите го задржуваат правото и должноста да го застапуваат детето, да управуваат со неговиот имот, да го издржуваат и да одржуваат контакт со него, освен ако им е одземено родителското право или не се грижат за детето.
• Органот на старателство одлучува за сместувањето ако тоа е во најдобар интерес на детето и склучува договор со згрижувачот.

Кои видови згрижување постојат?

Покрај згрижувањето деца, законот го уредува и семејното сместување на бремени жени, самохрани родители со дете помладо од три години и возрасни и стари лица.

Кој може да стане згрижувач?

• Згрижувач може да биде брачна двојка или поединец, секое полнолетно лице со полна деловна способност што со оглед на својата личност и складните семејни односи може да му обезбеди на детето урамнотежен развој и помош да се врати во своето семејство.
• Семејството мора да има соодветни станбени и материјални услови, а ако во него живеат двајцата брачни другари, двајцата мора да се согласат со сместувањето.
• Дете не може да се смести во семејство во кое некој е лишен од родителското право или осуден за кривично дело против бракот и семејството, во кое брачниот другар не ги исполнува условите да биде старател, во кое болеста на член на домаќинството би го загрозила здравјето на детето, во кое семејните односи се нарушени или кое е непријателски настроено кон детето или неговите родители.
• Едно семејство може да прими најмногу три деца, односно две деца со тешкотии во развојот, а во згрижувачкото семејство вкупно може да живеат најмногу четири деца; повеќе само исклучително, кога се сместуваат роднини или браќа и сестри.
• Близнаците, браќата и сестрите по правило се сместуваат во исто семејство.

Како се станува згрижувач?

1. Обратете се до центарот за социјална работа каде што живеете за информации.
2. Стручњаци ја проценуваат вашата подобност, задача што законот од 2026 ѝ ја доделува на центарот за згрижување и семејно сместување.
3. За време на проценката, а подоцна и додека ја давате услугата, ја следите програмата за обука на центарот.
4. Добивате лиценца за давање на услугата; додека новиот центар не почне да работи, центарот за социјална работа издава лиценци на две години, а веќе издадените лиценци важат до истекот.
5. Кога ќе се смести дете, органот на старателство донесува решение и склучува договор со вас за почетокот и траењето на сместувањето, вашите обврски, износот и исплатата на надоместокот, известувањето и отказниот рок.
6. Згрижувачкото семејство добива стручна поддршка најмалку на секои 50 дена.

Колку добиваат згрижувачите?

• За итното и повременото згрижување надоместокот за трошоци се пресметува по ден престој на детето.
• Згрижувачот за итно згрижување го добива надоместокот за работа и кога нема сместено дете, најмногу еден месец по последното сместување.
• Згрижувачот што не е роднина на детето во права линија или во странична линија до трет степен има право да му се плаќаат придонеси за социјално осигурување, ако не е осигурен по друга основа.
• Надоместокот за работа и надоместокот за трошоците на сместувањето не се сметаат во приходот кога се пресметува учеството во трошоците на услугите за социјална и детска заштита.
• Згрижувачот може да го користи правото на детски додаток и на еднократна парична помош за новороденче.

Кои права и обврски ги има згрижувачот?

• Кога се сместува дете без родителска грижа, органот на старателство го поставува згрижувачот за старател на детето.
• Семејството го известува старателот за сè што е важно за развојот на детето, особено за здравјето, воспитанието и школувањето.
• Органот на старателство го следи развојот на детето, укажува на пропустите и предлага мерки.
• Еден од згрижувачите на дете помладо од осум години има право на една година непрекинато отсуство од работа заради грижа за детето, со надоместок на плата.

Кога престанува згрижувањето?

• Сместувањето престанува со спогодба, со истекот на рокот од договорот, со писмен отказ, со раскинување на договорот, со полнолетството на детето или со посвојување.
• Органот на старателство го раскинува договорот ако настане некоја околност што би го спречила сместувањето дете во тоа семејство.
• Ако детето е на редовно школување, сместувањето може да се продолжи најмногу до пет години по полнолетството.

По што се разликува посвојувањето и како функционира објаснуваме во водичот за посвојувањето дете, а детскиот додаток и паричната помош за новороденче во водичот за детскиот додаток. Личната инвалиднина и додатокот за нега ги опфаќаме во водичот за личната инвалиднина, а грижата за старите лица во водичот за домовите за стари лица.

Често поставувани прашања

Кој може да биде згрижувач во Црна Гора? Полнолетно лице со полна деловна способност или брачна двојка што се проценети како подобни, ја завршиле обуката и добиле лиценца.

Колку добиваат згрижувачите? Згрижувачите добиваат трошоци за сместувањето колку што чини установата и надоместок за работа од 30 % од тој износ за едно дете, односно 50 % за дете на кое му е потребна дополнителна поддршка.

Колку деца може да живеат во згрижувачко семејство? Најмногу три деца, односно две деца со тешкотии во развојот, а вкупно најмногу четири деца, освен кога се сместуваат роднини или браќа и сестри.

Колку важи лиценцата за згрижувач? Лиценцата што ја издава центарот за социјална работа важи две години.

Колку трае итното згрижување? Итното згрижување трае до 30 дена годишно.

Дали згрижувачот има право на отсуство од работа? Да, еден од згрижувачите на дете помладо од осум години има право на една година непрекинато отсуство со надоместок на плата.

Извори

Условите за згрижувачите, бројот на деца, договорот, правата на родителите и престанокот на сместувањето ги утврдува Семејниот закон (членови од 157 до 177), а видовите згрижување, лиценцата, центарот за згрижување и придонесите се од измените на Законот за социјалната и детската заштита, „Службен лист“ 52/2026. Надоместоците за трошоци и за работа и стручната поддршка ги утврдува Правилникот за семејното сместување и згрижувањето (членови од 32 до 34), кој се применува додека не се донесе нов, а отсуството за згрижување Законот за работните односи (член 136). Улогата на центрите ја објаснуваат центрите за социјална работа и Владата на Црна Гора (страниците се на црногорски). Информациите се проверени на 27 септември 2026. Fijaka е платформа за огласи; овој текст не е правен совет.