Како да побарате информации од јавен орган во Црна Гора? Од јули 2026 Црна Гора применува нов Закон за слободен пристап до информации („Службен лист“ 160/25), кој го замени законот од 2012. Секое домашно или странско физичко или правно лице може да бара информации од јавен орган без да наведе причина. Барањето го поднесувате писмено или усно, а органот одлучува за него најдоцна во рок од 15 дена, односно во рок од 48 часа кога станува збор за заштита на животот, слободата, здравјето или животната средина. Не се плаќа такса, а кога органот целосно го одобрува барањето, ја испраќа информацијата без решение и без наплата на трошоци. На решението, а и на молчењето на органот, се жалите до Агенцијата за заштита на личните податоци и слободен пристап до информации во рок од 15 дена, а Агенцијата одлучува во рок од 30 дена.
Овој водич објаснува од кого можете да барате информации, како се поднесува барањето, кои рокови мора да ги почитува органот, што плаќате, кога органот смее да одбие и како да се жалите. Овој водич е корисен ако од државен орган, општина или јавно претпријатие во Црна Гора ви треба документ или податок.
Од кого можете да барате информации?
- Јавен орган е државен орган, орган на државната управа, општина и орган на локалната управа, установа и друштво што го основала или е во мнозинска сопственост на државата или општината.
- Јавен орган е и правно лице, претприемач или физичко лице што врши јавни овластувања или дава јавна услуга, управува со јавен фонд или се финансира претежно од јавни приходи.
- Информација е секој документ, дел од документ, податок или збир податоци што ги има органот, во која било форма, без оглед на тоа кој ги создал.
- На својата веб-страница органот објавува водич за пристап до информации, обрасци, список на јавните функционери и раководители со нивните плати и поединечните исплати на физички и правни лица, освен податоците до кои пристапот е ограничен.
Како се поднесува барањето?
- Писмено барање предавате лично или го испраќате по пошта, факс или електронски, а усно барање давате на записник во органот, кој ви дава потврда за приемот.
- Во барањето ги наведувате насловот на информацијата или податоците по кои може да се најде, начинот на кој сакате пристап и вашето име, презиме и адреса.
- Агенцијата објавува образец за барањето, но органот мора да постапи и по барање што не е на образецот.
- Едно барање може да опфати повеќе информации, но барањето да се изработи анализа, упатство, мислење или одговори на прашања не се смета за барање за пристап до информации.
- Избирате дали ќе ја прегледате информацијата во органот, сами ќе ја копирате или скенирате или органот ќе ви испрати копија лично, по пошта или електронски.
- Ако барањето е нецелосно, органот бара да го исправите во рок од пет дена, а ако ја нема информацијата, го препраќа барањето до надлежниот орган во рок од пет дена.
- Увид во јавен регистар или јавна евиденција добивате во рок од пет дена, без решение.
Кои рокови мора да ги почитува органот?
| Ситуација | Рок |
| обично барање | решение во рок од 15 дена од целосното барање |
| заштита на животот, слободата, јавното здравје или животната средина | решение во рок од 48 часа |
| многу обемна информација, тест на штетност или пребарување низ многу документи | продолжување од осум дена, со писмено известување во рок од пет дена |
| информацијата веќе е објавена | известување каде е објавена во рок од пет дена |
| спроведување на решението | три дена од доставувањето на решението, односно пет дена од доказот за платените трошоци |
Што плаќате?
- За барањето за пристап до информации не се плаќа такса.
- Кога органот целосно го одобрува барањето, ви ја испраќа информацијата без решение и без наплата на трошоци.
- Во другите случаи ги плаќате вистинските трошоци за копирање, скенирање и испраќање пред да ја добиете информацијата.
- Според Уредбата за надоместокот на трошоците, која се применува додека не се донесат нови правила, црно-бела копија A4 чини 0,03 евра по страница, при што првите 20 страници се бесплатни, скенирањето чини 0,20 евра по страница, а CD или DVD 1 евро.
- Органот може да се откаже од трошоците до 3 евра, а за лицата со попреченост и лицата во социјална потреба трошоците ги сноси органот.
- Не плаќате ништо ниту за информацијата што органот морал да ја објави на својата веб-страница, а не ја објавил.
Кога органот смее да го одбие барањето?
- Органот го одбива барањето ако се бара создавање нова информација, ако не го исправите нецелосното барање, ако истата информација сте ја добиле во последните 90 дена или ако органот ја нема информацијата и не знае кој ја има.
- Пристапот смее да го ограничи само по тест на штетност и јавен интерес, заради заштита на приватноста, безбедноста и одбраната, кривична истрага, деловна и даночна тајна, интелектуална сопственост и други интереси наведени во законот.
- Податоците за јавните функционери и за јавните пари, освен социјалните давања, здравствената заштита и надоместоците за невработеност, не се заштитени како приватност.
- Ако е ограничен само дел од информацијата, добивате копија со избришан тој дел, означена со „извршено бришење“ и обемот на бришењето.
Како да се жалите?
- Жалбата ја поднесувате директно до Агенцијата во рок од 15 дена од приемот на решението или известувањето, со приложено решение и вашето барање.
- Ако органот не одлучи навреме, се жалите поради молчење на администрацијата и ги приложувате вашето барање и доказот дека сте го поднеле.
- Агенцијата бара одговор од органот во рок од пет дена и одлучува во рок од 30 дена од целосната жалба, а органот мора да постапи по нејзиното решение во рок од осум дена.
- Ако органот не го спроведе решението, на ваш предлог Агенцијата донесува решение за извршување во рок од три дена и може да го присили со парична казна.
- Против решението на Агенцијата водите управен спор, кој се решава итно.
- Орган што, на пример, нема да донесе решение во рок од 15 дена врши прекршок за кој како правно лице се казнува со глоба од 500 до 20.000 евра.
Претставката до омбудсманот за јавен орган ја опфаќаме во водичот за Заштитникот на човековите права, а адвокатот што го плаќа државата во водичот за бесплатната правна помош. Поднесувањето онлајн со личната карта го опфаќаме во водичот за активирањето на електронската лична карта, а пристапот до сопствениот медицински картон во водичот за правата на пациентите.
Често поставувани прашања
Мора ли да објаснам зошто ја сакам информацијата? Не, секое домашно или странско физичко или правно лице има право на пристап до информации без да наведе причина.
Во кој рок органот мора да одговори на моето барање? Најдоцна во рок од 15 дена од целосното барање, со можно продолжување од осум дена, а во рок од 48 часа заради заштита на животот, здравјето или животната средина.
Колку чини пристапот до информации? Не се плаќа такса, а кога органот целосно го одобрува барањето не плаќате ниту трошоци, додека во другите случаи плаќате копирање, скенирање и испраќање.
Што ако органот не одговори? Поднесувате жалба поради молчење на администрацијата до Агенцијата, со приложено барање и доказ дека сте го поднеле.
До кого се жалам на решението? До Агенцијата за заштита на личните податоци и слободен пристап до информации, во рок од 15 дена од приемот на решението.
Може ли да барам информации од јавно претпријатие? Да, друштво што го основала или е во мнозинска сопственост на државата или општината исто така е јавен орган.
Извори
Правото на пристап, обврските на органот, барањето, роковите, трошоците, одбивањето, жалбите, извршувањето и глобите ги утврдува новиот Закон за слободен пристап до информации („Службен лист“ 160/25, чл. 3, 4, 11, 14, 17, од 21 до 25, 28, 30, од 33 до 37, 39, 41, 42, 49, 51, 59, 61 и 64), објавен на страницата за прописи на Агенцијата. Агенцијата ги објавува обрасците за барање и жалба на својата страница со обрасци, а упатствата за граѓаните во своето соопштение за новиот закон, додека износите на трошоците ги утврдува Уредбата за надоместокот на трошоците во постапката за пристап до информации (страниците се на црногорски). Информациите се проверени на 28 септември 2026. Fijaka е платформа за огласи; овој текст не е правен совет.