Jak przebiega dziedziczenie mieszkania w Czarnogórze i ile kosztuje? Postępowanie spadkowe wszczyna się z urzędu, a sąd powierza je notariuszowi, który wydaje postanowienie o dziedziczeniu będące podstawą wpisu do katastru. Wynagrodzenie notariusza to 65 € przy spadku do 5 000 €, a powyżej 65 € plus 0,5% nadwyżki, najwyżej 350 €. Spadkobiercy pierwszego stopnia, małżonek i rodzice zmarłego nie płacą podatku od przeniesienia własności.
Mieszkanie albo dom często zmienia właściciela nie przez sprzedaż, tylko przez spadek. Potwierdzają to lokalne wyszukiwania: obok „ostavinski postupak” (postępowanie spadkowe) ludzie najczęściej dopisują „kod notara” (u notariusza), „crna gora” i „cijena” (cena), a szukają też „koliko traje ostavinski postupak kod notara” (ile trwa postępowanie spadkowe u notariusza), „ostavinska rasprava posle smrti roditelja” (rozprawa spadkowa po śmierci rodzica), „porez na nasljedstvo od roditelja” (podatek od spadku po rodzicach) i „da li naslednici prvog reda placaju porez” (czy spadkobiercy pierwszego stopnia płacą podatek).
Ten artykuł omawia te pytania po kolei: kto dziedziczy z ustawy, jak przebiega postępowanie od aktu zgonu do postanowienia, co oznacza odrzucenie spadku, ile pobiera notariusz, kiedy należy się podatek od przeniesienia własności i w jakim zakresie spadkobiercy odpowiadają za długi.
Spadek przechodzi w chwili śmierci, wpis przychodzi później
Zgodnie z ustawą o dziedziczeniu spadek przechodzi na spadkobierców z mocy prawa w chwili śmierci spadkodawcy. Kto jest spadkobiercą i jakie ma udziały, ustala się w postępowaniu spadkowym, postanowieniem o dziedziczeniu. Prawomocne postanowienie przesyła się właściwemu organowi, a w przypadku nieruchomości jest ono podstawą wpisu spadkobierców do katastru. Dopóki to nie nastąpi, w wypisie z katastru nadal widnieje nazwisko zmarłego.
Cudzoziemcy mają w Czarnogórze, pod warunkiem wzajemności, takie same prawa spadkowe jak obywatele Czarnogóry, chyba że umowa międzynarodowa stanowi inaczej, a wzajemność domniemywa się, dopóki nie wykaże się czegoś przeciwnego.
Kto dziedziczy z ustawy
Jeśli nie ma testamentu, dziedziczenie następuje według kręgów spadkobierców, a bliższy krąg wyłącza dalszy:
| Krąg | Kto dziedziczy | Jak dzieli się spadek |
| Pierwszy | Dzieci zmarłego i małżonek | W równych częściach; dzieci dziecka, które zmarło wcześniej, dziedziczą w jego miejsce |
| Drugi | Małżonek i rodzice, jeśli nie ma zstępnych | Małżonek połowę, rodzice połowę; w miejsce rodzica, który zmarł wcześniej, dziedziczą bracia i siostry zmarłego |
| Trzeci | Dziadkowie, jeśli nie ma zstępnych, rodziców ani ich zstępnych i nie ma małżonka | Połowa dla strony ojca, połowa dla strony matki |
| Czwarty | Pradziadkowie | Połowa po stronie ojca, połowa po stronie matki |
Jeśli oboje rodzice zmarli przed spadkodawcą, nie pozostawiając zstępnych, małżonek dziedziczy wszystko. Partner w związku nieformalnym jest w dziedziczeniu traktowany jak małżonek, a dziecko przysposobione w drodze pełnej adopcji jak dziecko biologiczne. Partner w związku partnerskim osób tej samej płci ma takie same prawa spadkowe jak małżonek.
Testamentem można rozporządzić tylko częścią spadku. Zstępni, małżonek, dzieci przysposobione, rodzice i przysposabiający są spadkobiercami koniecznymi: zachowek zstępnych i małżonka wynosi połowę, a pozostałych spadkobierców koniecznych jedną trzecią tego, co otrzymaliby z ustawy.
Jak przebiega postępowanie
Spadkobiercy nie muszą sami wszczynać postępowania: wszczyna się je z urzędu, gdy tylko sąd dowie się o śmierci.
- Akt zgonu. Urząd stanu cywilnego musi przesłać go do sądu spadku w ciągu 15 dni od zarejestrowania zgonu.
- Sąd powierza postępowanie notariuszowi z siedzibą na swoim obszarze. Właściwy jest sąd miejsca zamieszkania zmarłego, a jeśli zmarły nie miał miejsca zamieszkania w Czarnogórze, sąd, na którego obszarze znajduje się większość spadku.
- Rozprawa. Notariusz wzywa spadkobierców i informuje ich, że do końca postępowania mogą oświadczyć, czy przyjmują, czy odrzucają spadek. Kto nie przyjdzie i nie złoży oświadczenia, uważany jest za przyjmującego.
- Postanowienie o dziedziczeniu. Wymienia nieruchomości z danymi katastralnymi, spadkobierców i ich udziały. Jeśli wszyscy spadkobiercy zgadzają się co do podziału, notariusz włącza ich porozumienie do postanowienia.
- Sprzeciw w ciągu ośmiu dni. Sprzeciw od postanowienia notariusza składa się u notariusza, a rozstrzyga go sąd, który powierzył postępowanie.
- Prawomocność i wpis. Notariusz opatruje prawomocne postanowienie klauzulą prawomocności, a postanowienie przesyła się właściwemu organowi.
Notariusz zwraca sprawę sądowi, jeśli trzeba ustanowić tymczasowego zarządcę spadku, zarządzić środki zabezpieczające albo jeśli wierzyciele żądają oddzielenia spadku. Jeśli zmarły nie pozostawił majątku, postępowanie się umarza, tak samo jak wtedy, gdy pozostawił tylko ruchomości, a nikt nie żąda rozprawy. Ustawa nie określa łącznego czasu trwania postępowania.
Odrzucenie spadku
Spadkobierca może odrzucić spadek oświadczeniem złożonym przed zakończeniem rozprawy. Odrzucenie nie może być częściowe ani warunkowe i nie można go odwołać. Spadkobierca, który już rozporządził spadkiem lub jego częścią, nie może go odrzucić.
Odrzucenie spadku „na rzecz” konkretnego spadkobiercy, na przykład brata albo siostry, ustawa traktuje jako przyjęcie spadku i jednoczesne przekazanie udziału. Kto odrzuca spadek tylko we własnym imieniu, jest traktowany tak, jakby nigdy nie był spadkobiercą, a jego udział przechodzi dalej tak, jakby zmarł przed spadkodawcą. Spadkobierca mieszkający za granicą może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku także przed czarnogórskim przedstawicielem konsularnym albo zagranicznym notariuszem.
Ile kosztuje postępowanie spadkowe u notariusza
Zgodnie z taryfą wynagrodzeń notariuszy jako komisarzy sądowych w postępowaniu spadkowym, obowiązującą od 9 kwietnia 2026, notariusz otrzymuje jedno wynagrodzenie za wszystkie czynności w postępowaniu, zależne od wartości spadku:
| Wartość spadku | Wynagrodzenie notariusza |
| do 5 000 € | 65 € |
| powyżej 5 000 € | 65 € + 0,5% nadwyżki ponad 5 000 €, najwyżej 350 € |
Do wynagrodzenia dolicza się VAT. Notariusz ustala wartość według swojej oceny, na podstawie oświadczeń spadkobierców i informacji z postępowania, i jest to wartość netto: odlicza się długi zmarłego, koszty pogrzebu, zapisy oraz koszty spisu i wyceny. Przy spadku o wartości 40 000 € wynagrodzenie wynosi 240 €, a od około 62 000 € w górę osiąga limit 350 €. Jeśli notariusz ustali, że zmarły nie pozostawił spadku, wynagrodzenie nie przysługuje.
Spis i opieczętowanie majątku, jeśli są potrzebne (75% podstawowego wynagrodzenia), wycena biegłego, jeśli notariusz ją zarządzi, oraz wydatki notariusza w postępowaniu płaci się osobno.
Podatek przy dziedziczeniu nieruchomości
Dziedziczenie nieruchomości jest przeniesieniem własności w rozumieniu ustawy o podatku od przeniesienia własności nieruchomości, a podatnikiem jest spadkobierca. Podatku nie płacą:
- spadkobiercy pierwszego stopnia, małżonek i rodzice zmarłego oraz partner w związku osób tej samej płci, który żył ze zmarłym w związku do jego śmierci: to zwolnienie wynika z ustawy o związku partnerskim osób tej samej płci z 2020 roku, a od 10 września 2026 ustawa o podatku od przeniesienia własności nieruchomości także wprost wymienia partnera;
- spadkobierca drugiego stopnia, w odniesieniu do jednego odziedziczonego mieszkania, jeśli co najmniej rok przed śmiercią nieprzerwanie mieszkał ze zmarłym we wspólnym gospodarstwie domowym;
- spadkobierca, który odrzuca spadek albo w trakcie postępowania przekazuje swój udział współspadkobiercy, w odniesieniu do tego udziału.
Pozostali spadkobiercy, na przykład bracia, siostry czy siostrzeńcy i bratankowie, którzy nie mieszkali ze zmarłym, płacą podatek według tych samych stawek co przy zakupie: 3% do 150 000 €, potem 4 500 € + 5% od nadwyżki ponad 150 000 €. Podstawą jest wartość rynkowa, obowiązek podatkowy powstaje w dniu uprawomocnienia się postanowienia, a deklarację składa się w ciągu 15 dni. Szczegóły są w naszym artykule o podatku od przeniesienia własności nieruchomości.
Gdy zostajesz właścicielem, pojawia się też roczny podatek od nieruchomości, z deklaracją do gminy w ciągu 30 dni od nabycia. Jak się go oblicza, omawiamy w artykule o podatku od nieruchomości.
Długi zmarłego
Spadkobierca odpowiada za długi zmarłego tylko do wartości odziedziczonego majątku. Jeśli spadkobierców jest kilku, odpowiadają solidarnie, każdy do wartości swojego udziału, a między sobą dzielą długi proporcjonalnie do udziałów. Spadkobierca, który odrzucił spadek, nie odpowiada za długi. Wierzyciele mogą w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku żądać oddzielenia spadku od własnego majątku spadkobierców.
Jeśli na odziedziczonym mieszkaniu jest wpisana hipoteka, pozostaje ona do czasu zamknięcia długu i wykreślenia hipoteki. Jak to działa przy sprzedaży, wyjaśniamy w artykule o sprzedaży mieszkania z hipoteką.
Po postanowieniu: wpis i sprzedaż
Gdy postanowienie jest prawomocne, a spadkobiercy wpisani, mieszkanie można sprzedać jak każde inne. Jeśli spadkobierców jest kilku, a tylko jeden chce zatrzymać mieszkanie, porozumienie o podziale najłatwiej zapisać w postanowieniu o dziedziczeniu. Proces sprzedaży omawiają nasz poradnik o sprzedaży mieszkania i artykuł o umowie kupna u notariusza, a ogłoszenie możesz dodać w kategorii nieruchomości.
Najczęściej zadawane pytania
Ile kosztuje postępowanie spadkowe u notariusza? Wynagrodzenie notariusza wynosi 65 € przy spadku do 5 000 €, a powyżej 65 € plus 0,5% nadwyżki, najwyżej 350 €, do tego VAT i koszty postępowania.
Kto jest spadkobiercą pierwszego stopnia? Dzieci zmarłego i małżonek, w równych częściach. Dzieci dziecka, które zmarło przed spadkodawcą, dziedziczą w jego miejsce.
Czy spadkobiercy pierwszego stopnia płacą podatek od spadku? Nie. Spadkobiercy pierwszego stopnia, małżonek i rodzice zmarłego są zwolnieni z podatku od przeniesienia własności nieruchomości.
Czy mogę odrzucić spadek na rzecz brata albo siostry? Możesz, ale ustawa traktuje to jako przyjęcie spadku i przekazanie udziału. Jeśli w trakcie postępowania przekażesz udział współspadkobiercy, od tego udziału nie płacisz podatku od przeniesienia własności.
Czy muszę przyjechać do Czarnogóry, jeśli mieszkam za granicą? Oświadczenie o odrzuceniu spadku możesz złożyć przed czarnogórskim przedstawicielem konsularnym albo zagranicznym notariuszem. Przy innych oświadczeniach podpis musi poświadczyć sąd lub notariusz; możesz też ustanowić pełnomocnika.
Czy spadkobierca odpowiada za długi zmarłego? Tylko do wartości odziedziczonego majątku. Spadkobierca, który odrzucił spadek, za długi nie odpowiada.
Źródła
Kręgi dziedziczenia, zachowek, odrzucenie spadku i odpowiedzialność za długi pochodzą z ustawy o dziedziczeniu (Dziennik Urzędowy Czarnogóry 74/2008, art. 5, 9–20, 27, 28, 130–136, 140 i 141). Postępowanie u notariusza reguluje ustawa o postępowaniu nieprocesowym (art. 94–99, 119a–134f). Wynagrodzenie notariusza pochodzi z taryfy wynagrodzeń notariuszy jako komisarzy sądowych w postępowaniu spadkowym (Dziennik Urzędowy Czarnogóry 49/2026). Podatek reguluje ustawa o podatku od przeniesienia własności nieruchomości (art. 8, 9, 11, 14, 15 i 16, ze zmianą w Dzienniku Urzędowym Czarnogóry 132/2026). Pozycję partnera w związku osób tej samej płci regulują art. 66 i 67 ustawy o związku partnerskim osób tej samej płci (Dziennik Urzędowy Czarnogóry 67/2020). Fijaka jest platformą ogłoszeniową i nie udziela porad prawnych; w sprawie konkretnego spadku skonsultuj się z notariuszem lub prawnikiem.